TrosKompas

unite.jpg

United 93 (2006)

United 93 had op 11 september 2001 een reguliere vlucht naar San Francisco moeten zijn, maar het werd het vierde vliegtuig dat werd gekaapt. Door moedig optreden van de passagiers stortte het toestel op een ‘veilig’ gebied neer, met geen andere slachtoffers dan henzelf. ‘United 93’ vertelt hun verhaal, en het resultaat is zowel hartverscheurend als bloedspannend.

Ben Sliney is in de vroege ochtend van 11 september 2001 een blij man. Hij is net gepromoveerd tot opperhoofd van de FAA, een soort waakhond over alle regionale vliegvelden in de Verenigde Staten. Vol goede moed begint hij aan zijn eerste dag in deze functie. Maar zijn goede moed slaat al snel om in regelrechte verbijstering, als de een na de andere melding binnenkomt van gekaapte vliegtuigen, en de eerste beelden binnenkomen van de crashes in de torens van het World Trade Center en op het Pentagon.
Hoog in de lucht zitten de passagiers en personeel van vlucht United 93 in zalige onwetendheid over wat er zich beneden hen afspeelt. Tot vier Arabische mannen de cockpit bestormen, de piloten vermoorden en koers zetten naar Washington. Paniek, angst en verwarring heersen onder de passagiers. Een groepje mannen probeert het hoofd koel te houden en verzint een plan om de kapers te overmeesteren…

Volgens sommige critici komt ‘United 93’ te vroeg. Zij vinden dat de wonden die amper geheeld zijn door deze film weer worden opengereten. Nu denk ik dat de 9/11-wonden inderdaad weer opengereten zullen worden, maar dat ze door deze film wel beter zullen helen. Want wat een monument van een film is ‘United 93’! Het grijpt je bij de kladden en laat je niet meer los. Na afloop kom je uitgeput, aangeslagen maar gelouterd de bioscoop weer uit. Diep respect voor de Britse filmmaker Paul Greengrass, die de lat heel hoog legt voor toekomstíge '9/11' producties.

Zijn film is geschoten met digitale camera's, wat voor een intieme, hyperrealistische sfeer zorgt. Zijn cast van voornamelijk onbekende acteurs laat hij volkomen natuurlijk spelen. Het zijn doodnormale mensen, die in deze helse nachtmerrie terecht zijn gekomen. En omdat ze zijn zoals jij en ik, leef je enorm met ze mee. Het lukt de regisseur zelfs om van de kapers geen monsters te maken. Het zijn natuurlijk grote klootzakken, maar Greengrass laat goed zien dat ze zo overtuigd zijn van hun heilige taak, dat dit in hun ogen zwaarder weegt dan de levens aan boord. Maar je ziet ze ook bang en zenuwachtig zijn, wat ze menselijk maakt, en daardoor vallen ze niet in de categorie onaantastbare superschurk. Het maakt het juist oncomfortabeler dat ze menselijk zijn. Want er is zo toch een deel van je, hoe minuscuul ook, wat iets in ze herkent.

Greengrass heeft zich grondig voorbereid op deze film. Veel van de personen aan de grond (in de luchtleiding en de legerleiding) heeft hij door de mensen laten spelen die die dag daadwerkelijk dienst hadden. En de familie van de omgekomen passagiers hebben allen meegewerkt aan ‘United 93’, om hun dierbaren zo gedetailleerd mogelijk neer te zetten. Elke acteur kreeg een achtergrondstudie van de persoon die hij of zij speelde, om zo bij de geïmproviseerde stukken te bedenken hoe hun alter ego zou reageren. En de achterblijvers konden precies vertellen welke kleren de passagiers die dag droegen, wat voor leesvoer of muziek ze bij zich hadden, en wat voor soort snacks ze waarschijnlijk aan boord hadden genomen. De telefoontjes die in de film gepleegd worden zijn gebaseerd op de echte gesprekken die zijn gevoerd. Het blijft natuurlijk voor een deel gissen wat er zich afspeelde tijdens de rampvlucht, maar met de informatie uit de telefoongesprekken en de info op de zwarte doos uit het vliegtuig, heeft de regisseur een zo accuraat mogelijk beeld proberen te scheppen. En omdat ‘United 93’ zich nergens verliest in vals sentiment of misplaatst patriottisme, ben je ervan overtuigd dat het echt zo gegaan is als de film laat zien.

Wellicht had een Amerikaanse regisseur zich gestort op een emotionele kijk van deze zwarte dag, vol heroïsche Amerikanen en monsterlijke Arabieren. De Engelsman Greengrass bekijkt het objectief, maar daardoor komt alles erg echt over. En komt de emotie vanzelf. Kippenvel als de vluchtleiding op een tv ziet hoe een tweede vliegtuig zich in het WTC boort. Doodse stilte in de ruimte. Paniek en verbijstering volgen. En dan hebben we het nog niet eens over het drama in de lucht. Gewone mensen, op weg naar gezin of werk, komen opeens in deze nachtmerrie terecht. Een groep mannen kiest ervoor om vechtend ten onder te gaan en bestormt de cockpit.

Ondanks dat je de afloop al weet, zit je de hele film te hopen dat de passagiers het zullen overleven. En zo werkt ‘United 93’ niet alleen als hartverscheurend drama, maar ook als nagelbijtende thriller. Geholpen door spaarzame, maar spannende muziek wordt er naar een climax toegewerkt die even verschrikkelijk als onontkoombaar is. Na afloop besef je dat je echt elke dag van je leven moet genieten, want het kan zomaar afgelopen zijn.