TrosKompas

ig.png

The imitation game (2014)

Alan Turing kraakte een onbreekbaar geachte nazicode, verkortte de Tweede Wereldoorlog hierdoor met wel twee jaar en redde zo miljoenen levens. Met 'The imitation game' krijgt deze Britse wetenschapper de film die hij verdient.

Benedict Cumberbatch.
Volgens de acteur zelf klinkt zijn naam 'als een scheet in een bad'. Ondanks die wat afwijkende naam schiet de carrière van de Engelsman als een komeet omhoog. Sinds hij zijn opwachting maakte als superspeurder in de hitserie 'Sherlock', dook Cumberbatch op in commercieel en artistiek succesvolle films als 'Star trek: Into darkness' en '12 years a slave', en leende hij zijn commanderende stem aan de draak Smaug in 'The hobbit'-films. Stuk voor stuk bijrollen waarmee hij de show stal. Opvallend genoeg stelde 'The fifth estate', de film waarin hij de hoofdrol speelde als Julian Assange, wat teleur. Cumberbatch revancheert zich nu prima met 'The imitation game'. Hierin zet hij wederom een 'echt' persoon neer, namelijk de hoogbegaafde Alan Turing.

Sociaal
Deze briljante, jonge wetenschapper wordt aan het begin van de Tweede Wereldoorlog gerekruteerd door de Britse geheime dienst. Met een stel andere knappe koppen moet hij proberen de Enigma-code te kraken: het geheimschrift dat de nazi's gebruikten voor hun onderlinge communicatie. Maar door zijn gebrek aan sociale vaardigheden jaagt Turing iedereen tegen zich in het harnas, waardoor het werk aan een decodeermachine maar moeizaam verloopt. Om te voorkomen dat zijn bazen hem vroegtijdig ontslaan, moet Turings vertrouwelinge Joan Clarke (Keira Knightley) alle zeilen bijzetten om Turing wat socialer te maken.

Schild
Er is een vergelijking te maken tussen Alan Turing en Steve Jobs. In hun vakgebied waren ze allebei genieën, maar op sociaal gebied ondermaats, stronteigenwijs zelfs: alles moest exact op hun manier gaan, ook al maakten ze daar regelmatig geen vrienden mee. Het is moeilijk om van zo'n personage te houden, maar 'The imitation game' ondervangt dat slim door te laten zien hoe Alan Turing zo is geworden. Hij bouwde een schild om zich heen omdat hij vreselijk gepest werd op kostschool en homo was (homo-seksualiteit was strafbaar in die tijd). Hierdoor accepteer je zijn asociale gedrag een stuk sneller. En Cumberbatch heeft van nature een bepaalde sympathie om zich heen hangen. Hierdoor leef je zelfs mee met zijn moeilijk inleefbare personages. Verwant Keira Knightley houdt met verve de vrouwelijke eer mehoog in deze door mannen gedomineerde film. Ze speelt Joan Clarke, die direct een klik heeft met Alan Turing. Wellicht omdat ze beiden niet kunnen zijn wie ze willen zijn in de maatschappij en tijd waarin ze leven. De intelligente Clarke wil iets met haar verstand doen, maar wordt geacht een gezin te stichten. Ze wil meehelpen de Enigma-code op te lossen, maar komt door haar geslacht niet verder dan de functie van secretaresse. Waarop Turing 's nachts bij Clarke langsgaat met meegesmokkelde documenten, om samen aan de code te werken. Er is tussen die twee een herkenning van verwante geesten, wat beide acteurs erg mooi uitspelen.

Stijltrucjes
'The imitation game' lijkt een op en top Britse film, maar in de regiestoel zat de Noor Morten Tyldum. Hij gooide in 2011 hoge ogen met 'Hodejegerne' (internationaal bekend als 'Headhunters'), waarin een simpele kunstroof op een bizarre manier gierend uit de hand loopt. Zijn Engelstalige debuut 'The imitation game' is veel conventioneler, al past Tyldum wel een paar mooie stijltrucjes toe. Een donkere periode als de Tweede Wereldoorlog wordt juist met veel kleur, haast vrolijk in beeld gebracht. Wellicht om de gemoedstoestand van Turing te weerspiegelen, die met het Enigma-raadsel eindelijk iets heeft waar hij heerlijk zijn tanden in kan zetten. Het is ook een goede keus om de scènes in Hut 8, het kantoor waar het team koortsachtig bezig is om Enigma te kraken, te doorspekken met archiefbeelden van de Tweede Wereldoorlog. Je ziet bombardementen van de Luftwaffe op Londen, en scheepskonvooien die door U-boten worden getorpedeerd. Het geeft een urgentie aan de taak van Turing en zijn team. Hoe langer ze erover doen, hoe meer slachtoffers er vallen. De klok tikt?

Accuraat
Het kraken van de Enigma-code heeft meerdere films opgeleverd, zoals 'U-571' (waarin, bizar genoeg, de Amerikanen met de eer gaan strijken) en 'Enigma', met Kate Winslet. 'The imitation game' is historisch het meest accuraat en bovendien het meest onderhoudend, al is ook deze versie niet perfect. Turings worsteling met zijn seksuele voorkeur blijft wat onderbelicht, evenals zijn laatste levensjaren, die eindigen met zijn zelfmoord in 1954. Maar dit zou je als een gecodeerd compliment aan Benedict Cumberbatch kunnen zien, die dit enigma van een man zo intrigerend neerzet dat je meer van Alan Turing wilt weten.