TrosKompas

oss.jpg

De bende van Oss (2011)

In de jaren dertig tiert de misdaad welig in Brabant. Vooral de Bende van Oss voert een waar schrikbewind, waar keihard tegen wordt opgetreden door de marechaussee. De jonge Johanna wil er niks mee te maken hebben, maar ze komt klem te zitten tussen de criminelen en de politie.

In het Oss van de jaren dertig heeft de criminele bende rond Wim de Kuyper (Marcel Musters) veel macht, mede omdat ze hun buit delen met de arme inwoners. Caféhoudster Johanna van Heesch (Sylvia Hoeks) wil echter niks met de bende te maken hebben. Dat wordt lastig als haar man Ties (Matthias Schoenaerts) terug komt uit de gevangenis. Na een mislukte poging om op het rechte pad te blijven, gaat hij toch weer samenwerken met De Kuyper. Ondertussen heeft de marechaussee wachtmeester Roelofse (Daan Schuurmans) in Oss geïnstalleerd om orde op zaken te stellen. Johanna wil neutraal blijven, maar zowel De Kuyper als Roelofse oefenen zware druk op haar uit om partij te kiezen. Een verkeerde keus kan zowel Johanna als haar familie het leven kosten…

Ware gebeurtenissen
‘De bende van Oss’ is een verzonnen verhaal, maar wel gebaseerd op ware gebeurtenissen. Er was een bende van Oss, en de politieke beerput die bij het oprollen van de bende werd opengetrokken, kostte het kabinet destijds de kop. Regisseur André van Duren zorgt ervoor dat wij kijkers prima begrijpen dat er een voedingsbodem voor criminele activiteiten was. Hij laat goed het treurige leven van de arbeidersklasse zien, die wonen in piepkleine schimmelige huisjes en werken in troosteloze vleesfabrieken waar ze uitgebuit worden. Logisch dat je onder die omstandigheden graag wat extra geld wil verdienen, door hand- en spandiensten te verlenen aan de lokale onderwereld. Er hangt een vale, grijze waas over de scènes, waardoor de film een verstikkend gevoel weet op te roepen.

Overlever en vechter
Het lichtpunt in ‘De bende van Oss’ is Sylvia Hoeks. Ze heeft een goeie kop met mooie, doordringende ogen. En ze weet haar complexe rol zó neer te zetten, dat je als kijker onvoorwaardelijk aan haar kant staat. Haar Johanna is een overlever en een vechter. Talloze tegenslagen hebben haar flink wat eelt op de ziel gegeven, maar ze blijft onvoorwaardelijk geloven in een betere toekomst. En wij met haar: de kijker smelt als er een hoopvol lachje op Johanna’s gezicht verschijnt. Bijvoorbeeld als haar man Ties belooft op het rechte pad te blijven. Maar al snel zien we hem weer naar de fles grijpen, schimmige zaakjes doen met ‘oom Wim’, en Johanna als boksbal gebruiken. De lach verandert in een trieste blik, maar in haar ogen gloeit de vastberadenheid: ‘Niemand krijgt mij eronder’.

Zachtaardig
Van de mannelijke acteurs verrast vooral Frank Lammers als verzekeringsagent Harry den Brock, de zachtaardige rechterhand van misdaadkopstuk Wim de Kuyper. Een stuk minder zachtaardig, maar wel erg goed is de Matthias Schoenaerts als Johanna’s echtgenoot Ties. De Belg heeft een agressieve uitstraling, maar onder die ruwe bolster zie je een sluimering van de blanke pit die Ties eigenlijk is.

ABB
Volgens de filmmakers wordt er in ‘De bende van Oss’ ABB gesproken, oftewel Algemeen Beschaafd Brabants. Het is voor het grootste deel prima te volgen voor niet-Brabanders, al associëren wij Hollanders de wat guitige klank onwillekeurig toch met carnaval. Het is dus even wennen dat dat gezellige taaltje wordt gebezigd door mannen die er op los moorden en plunderen. Maar daar is overheen te stappen.

Onderbelicht
Waar we wat meer moeite mee hadden is de strijd tussen de bende van Oss en de marechaussee. Of beter gezegd: het ontbreken ervan. De katholieke Ossenaren kunnen het bloed wel drinken van de marechaussee, die voornamelijk uit Hollandse protestanten bestaan. De laatste meppen er regelmatig op los met de wapenstok, waarop de bende een wachtmeester doodschiet. Reden genoeg voor een bloedige confrontatie tussen de partijen, maar die ontbreekt. Ook het politieke schandaal rond Oss, waar uiteindelijk het laatste vooroorlogse kabinet om is gevallen, wordt onderbelicht. Jammer, maar de film geeft gelukkig wel ruim baan aan Sylvia Hoeks, die het onbetwiste middelpunt van de film is.