TrosKompas

Instinct1.jpg

Instinct (2019)

‘Instinct’ is de Nederlandse inzending voor de Oscars en de openingsfilm van het Nederlands Filmfestival in Utrecht. Deze psychologische thriller viel al in de prijzen op het Filmfestival van Locarno.

Drie jaar geleden liep actrice Halina Reijn al rond met twee filmplannen en daarvan is ‘Instinct’ de eerste die ze gefilmd heeft en waarbij ze ook nog als regisseur de scepter zwaaide. Met deze film heeft ze een actueel en veelbesproken onderwerp in handen. Wat doen we met gedetineerden in een tbs-kliniek? Halina’s vriendin Carice van Houten speelt de ervaren psychologe Nicoline, die aan een nieuwe baan begint in een tbs-kliniek. Een van haar patiënten is Idris (Marwan Kenzari), een zeden-delinquent die zijn slachtoffers nogal gewelddadig heeft behandeld. Hij is gevaarlijk, maar straalt tegelijkertijd macht en rust uit, wat hem ook aantrekkelijk maakt. Nicoline twijfelt of deze Idris wel op proefverlof mag; geeft hij niet alleen maar de antwoorden die de behandelaars willen horen? Ondertussen voelt de koele, verstandelijk redenerende Nicoline ook een duidelijke aantrekkingskracht.

Op uitbarsten
Veel meer over de inhoud van de film vertellen zou afbreuk doen aan de verrassing in de bioscoopzaal. Maar laat in elk geval gezegd zijn dat het eind op meerdere manieren te interpreteren is; net zoals de hele rol van Carice van Houten niet erg eenduidig is. Kenzari speelt erg knap een personage van het type vulkaan-die-op-uitbarsten-staat, een man vol zelfvertrouwen. Visueel wordt dat nog versterkt doordat hij meestal vanuit een laag standpunt wordt gefilmd. Het personage van Nicoline is lastiger te doorgronden. Ze lijkt tijdens een one-night-stand bang voor intimiteit en heeft overduidelijk een moedercomplex. Bovendien zou je haar gestaar naar een poster met een diepe afgrond kunnen interpreteren als bewijs van een destructief karakter. Of ziet ze al de ellende die ze tegemoet gaat? Tegelijkertijd staat ze op haar strepen, is ze intelligent, en weet ze heel goed wat ze wil. Wie is de echte Nicoline en zou ze zelf niet ook een gesprek met een psychiater kunnen gebruiken? Het is soms zoeken naar aanwijzingen en puzzelstukjes en al helemaal achteraf als je de film in zijn geheel wil doorgronden.

Sluimerend gevaar
Het vuurwerk zit in de confrontaties tussen de twee hoofdrolspelers, die ook meteen de hoogtepunten van de film vormen. Soms voel je het sluimerend gevaar en wil je eigenlijk je hoofd afwenden, dan weer voeren ze een prachtige dans uit terwijl ze alleen elkaars handen aanraken. Kenzari (‘Aladdin’, ‘Murder on the Orient Express’) en Van Houten (‘Game of thrones’, ‘Brimstone’) zijn beide internationaal doorgebroken en laten zien dat ze zonder veel dialoog en in een vaak nogal klinische omgeving toch boekdelen kunnen spreken. Hun acteerprestaties en bekendheid maken het niet meer dan logisch dat deze film ingestuurd is voor de Oscar voor Beste Buitenlandse Film. Half januari wordt bekend of de film daadwerkelijk een nominatie krijgt. De laatste keer dat Nederland een nominatie kreeg was in 2004, ruim 15 jaar geleden, voor ‘De tweeling’.