TrosKompas

F-butler.jpg

The butler (2013)

'The butler' gaat over een bediende die in het Witte Huis voor acht Amerikaanse presidenten werkte. De publiciteit is de film al vooruitgesneld, want sinds de release in Amerika, afgelopen augustus, staat 'The butler' bekend als de film die Obama tot tranen toe wist te roeren.

De achtjarige Cecil Gaines leeft in de jaren twintig van de twintigste eeuw op een katoenplantage in de zuidelijke staat Georgia, waar zijn arme, zwarte ouders als katoenplukkers werken. Op een kwade dag is hij er getuige van dat de blanke plan tagehouder Thomas Westfall (Alex Pettyfer) Cecils moeder Hattie (Mariah Carey) verkracht en vervolgens zijn vader Earl zonder pardon doodschiet, omdat die het waagt er iets van te zeggen. In die tijd was er in de VS officieel geen slavernij meer, maar voor de zwarte bevolking in het conservatieve zuiden was er weinig reden tot vreugde. De blanken bepaalden de wetten en protesterende zwarten werden gelyncht.

De baan
De nu vaderloze Cecil wordt door de blanke Mrs. Westfall (Vanessa Redgrave) in bescherming genomen en hij wordt haar bediende. Na een aantal jaren als haar 'house nigger' te hebben gewerkt, beseft Cecil dat hij beter naar het noorden kan vertrekken, op zoek naar een beter leven. Na wat omzwervingen bereikt hij de hoofdstad Washington D.C., waar hij werk vindt als bediende in het luxe Excelsior Hotel. De nu volwassen Cecil (Forest Whitaker) ontwikkelt zich tot een keurige, betrouwbare en vooral discrete bediende. Inmiddels is hij getrouwd met Gloria (Oprah Winfrey), met wie hij twee zoons krijgt; Louis en Charlie. Dan krijgt Cecil een baan als butler in het Witte Huis, waar hij vanaf de tijd van president Eisenhower (Robin Williams) in de jaren vijftig tot president Reagan (Alan Rickman) in de jaren tachtig zal blijven werken.

De regisseur
'The butler' is gemaakt door de zwarte regisseur Lee Daniels, die in 2005 zijn eerste film regisseerde: 'Shadowboxer'. In 2009 vestigde hij zijn naam met het indrukwekkende drama 'Precious', dat twee Oscars en een Golden Globe in de wacht sleepte. Zangeres Mariah Carey was ook in die film al te zien. Vorig jaar maakte Daniels het minder sterke 'The paperboy', waarvoor hij zich nu revancheert met het jubelend ontvangen 'The butler'. Het budget van dertig miljoen dollar is alleen in de VS al viervoudig terugverdiend. Overigens wist Daniels met dat budget van dertig miljoen een buslading aan sterren te strikken. Naast de al genoemde namen zijn dat ook Cuba Gooding jr., Lenny Kravitz, John Cusack (als Nixon), James Marsden (als John F. Kennedy), Liev Schreiber (als Johnson) en Jane Fonda (als Nancy Reagan).

De geschiedenisles
Het succes van 'The butler' in de VS hangt voor een groot deel samen met het feit dat dit epos een belangrijk deel van de recente Amerikaanse geschiedenis vertelt. Als butler in het Witte Huis is Cecil de (stille) getuige van allerlei kenmerkende gebeurtenissen in die periode. Zo merkt hij hoe achtereenvolgende presidenten worstelen met de burgerrechtenbeweging, die opkomt voor gelijke rechten van de zwarte bevolking. Ook is hij erbij wanneer Jackie Kennedy verslagen thuiskomt na de moord op haar man John. Uiteraard komen ook de moord op Martin Luther King, de Vietnamoorlog en het afluisterschandaal van Richard Nixon aan de orde. Tegelijkertijd is Cecils zoon Louis actief als strijder voor de burgerrechten.

De controverse
Het verhaal van 'The butler' is gebaseerd op het leven van een echte butler, die Eugene Allen heet en inderdaad lange tijd in het Witte Huis heeft gewerkt. Voor de film is het verhaal een beetje in de tijd opgeschoven, zodat de periode van Cecil in het Witte Huis mooi samenvalt met de burgerrechtenbeweging die in de VS halverwege de jaren vijftig aan invloed won. De film heeft veel goede acteurs, een gezonde dosis historie en aangrijpend drama. Het is een commercieel succes, maar wordt in bepaalde kringen toch met veel scepsis ontvangen. Vooral Amerikanen die de Republikeinse partij aanhangen zijn weinig te spreken over de film, die in hun ogen de Republikeinse presidenten (o.a. Nixon en Reagan) te negatief afschildert en de Democratische presidenten Kennedy en Obama te veel idealiseert. Met name het feit dat de rechtse Nancy Reagan wordt vertolkt door de zeer linkse Jane Fonda is een klap in hun gezicht.

De Oscars
Over de invulling van sommige rollen kan inderdaad gediscussieerd worden, maar over het algemeen is het spel van hoog niveau. Zeker hoofdrolspeler Forest Whitaker weet zichzelf prima weg te cijferen in zijn rol als butler. Ook thuis is Cecil zo afwezig dat zijn vrouw het aanlegt met een ander, en de levens van zijn zoons aan zijn invloedssfeer ontglippen. Tegen het eind wordt het tempo wat wisselend. Presidenten Johnson en Carter komen wat minder uit de verf, maar bij de periode Reagan wordt weer langer stilgestaan. 'The butler' is een onderhoudende film, met tal van fraaie scènes en mogelijk één of meer Oscars in het verschiet. De Academy is namelijk dol op films die de Amerikaanse geschiedenis belichten.